و چون من ديوان قصائد و غزلياتى كه گفته‌اند ازو باقيست ، نديده‌ام درين باب بنفى يا باثبات سخنى نمىگويم . مولانا شيخ محمّد عصّار علاوه‌بر شاعرى در علوم عقلى خاصه در رياضيات و فلكيّات و نيز در علوم ادبيّه متبحّر بوده است و چند كتاب در عروض و قافيه و بديع داشت و رساله‌يى نيز به طرز لغت در علم قافيه نوشت بنام « الوافى فى تعداد القوافى » « 1 » كه در آوردن قوافى اشعار به كار آيد . وى در تصوّف مريد شيخ مجد الدّين اسمعيل سيسى « 2 » ، بود كه بعد از عمرى طولانى بسال 760 وفات يافته بوده است « 3 » . اين شيخ اسمعيل سيسى غير از عصّار تبريزى عده‌يى از بزرگان اواخر قرن هشتم هجرى را تربيت كرد مانند محمّد مغربى ، ركن الدّين خوافى ، قاسم الانوار و جز آنان كه همه از معاصران عصّار تبريزيند . عصّار در خدمت اين پير مبارك نفس بمراتب بزرگ رسيد . سيّد محمّد نوربخش در سلسلة الاوليا آورده است كه « حاجى محمّد العصّار التبريزى قدّس اللّه سرّه كان عالما بعلوم الظّاهر عارفا بالحقائق ورعا و له اشعار فى التصوّف توفّى بالتبريز سنة 792 » « 4 » . دوران زندگانى اين شاعر مصادف بود با پايان دورهء ايلخانان بزرگ و اغتشاشات بعد از مرگ ابو سعيد بهادر و تسلّط ايلكانيان بر عراق و امتداد دامنهء متصرّفاتشان بآذربايجان ، و در همين روزگاران بود كه عصّار اشعار خويش را در تبريز مىسروده و مثنوى معروف « مهر و مشترى » را بسال 748 يا 778 هجرى « 5 » بپايان مىبرده است . پيداست كه

--> ( 1 ) - كشف الظنون بند 1997 ( 2 ) - سيس قريه‌ييست از بلوك « ارونق » از توابع تبريز كه در طرف شمال غربى آن واقع شده است . ( 3 ) - دربارهء او رجوع شود به دانشمندان آذربايجان ص 38 - 39 ( 4 ) - نقل از دانشمندان آذربايجان ص 275 ( 5 ) - علت آوردن اين‌دو تاريخ اختلافى است كه در نسخ مهر و مشترى در مورد تاريخ اتمام آن وجود دارد و در سطور آينده بدين معنى اشاره خواهيم كرد .